پاسخ به دغدغه ای های داوطلبان آزمونهای حقوقی در مورد قانون جدید  مجازات اسلامی

تغییر قانون و آمدن قانون جدید در ابعاد مختلف آثار خاص خود را دارد که حوصله و مجال بیشتری می طلبد تا این امر موشکافی شود یکی از آثار این تغییر در آزمونهای حقوقی است و این دغدغه را ایجاد می کند که:

1.       آیا آزمونهای پیش رو از قانون جدید خواهد بود؟

2.       اگر از قانون جدید باشد با توجه به فقر منبع در اوایل تصویب قانون جدید  چگونه مطالعه کنیم ؟

 این سوال گاه آنچنان ذهن داوطلب رامشغول میسازد که از اصل موضوع باز می ماند . سعی می کنم تا طی این مطلب این موضوع را به صورت ریز تر  واشکافی کنم.

اولا" : قبل از ابلاغ و انتشار قانون و لازم الاجرا شدن آن در هیچ  آزمونی سوالی از قانون جدید نخواهد آمد .

ثانیا" : بلافاصله پس از ابلاغ و انتشار  اگر بنا بر آزمون بر اساس  قانون جدید باشد حتما" مراجع ذیصلاح اعلام خواهند کرد . در بخشهایی که تغییر ایجاد شده اگر سوال طرح شود از مسلمات  و متن قوانین جدید طراحی میشود

ثالثا" : فعالان بخش آموزش و موسسات بر مبنای قانون جدید آثار خود را تقزیبا" هم زمان با اجرایی شدن قانون بروز می کنند مطمئن باشید تا نمایشگاه کتاب تهران آثار بسیار خوبی را در این زمینه خواهیم دید . همچنین  درگذر زمان قانون جدید مورد تفحص  و تحقیق علمای حقوق خواهد بود و آثاری در این باب  ارائه می شود. کما اینکه قانون جدید موضوع درسی  برخی اساتید در چند ترم اخیر هم بوده و تقریرات درسی از لایحه جدید که توسط اساتید برتر تدریس شده  وجود دارد که در زمان مقتضی معرفی میشود .

رابعا" : تغییرات اصلاحی و مصداقی است نه مبنایی بدین معنی که وقتی حرف از تغییر می زنیم به معنای تحول کلی  قانون مجازات نیست بلکه سعی شده ضعفها و اشکالات قانون قبلی پوشش داده شود برای همین اغلب احکام قانون قبلی با کمترین تغییرات محتوایی (نه شکلی ) در قانون جدید هم وجود دارد. بنابراین کسانی که مطالعه روی قانون فعلی دارند خیلی زود دانسته های خود را با قانون جدید می توانند تطبیق دهند .   

اما در دوران گذر یعنی از زمان انتشار تا زمان بروز کردن منابع مرجع و منابع آموزشی تکلیف چیست ؟

بهترین منبع مطالعه دوره گذر متن خود قانون و مباحث مبنایی منابع موجود است . که به طور مختصر با تفصیل بیشتر توضیح می دهم

حقوق جزای عمومی

مواد راجع به حقوق جزای عمومی  کلا" تغیر یافته است طبیعتا" بخش اندیشه و مکاتب و منابع و اصول حاکم بر قانون مجازات هیچ تغییری ندارد و همانگونه که گفته شد در مباحث مبنایی تغییری بوجود نیامده  و تغییرات در مصادیق است برای مثال در مبحث تعدد یا تکرار تعریفهای دکترین و تقسیمات تغییر نداشته بلکه باز خورد این مباحث  مبنایی  در قانون جدید تغییراتی داشته که البته  قانون جدید به مباحث مبنایی  نزدیکتر هم شده است .  ذکر چند نکته در این زمینه شاید خالی از لطف نباشد

1-      پیشنویس قانون مجازات جدید در بخش مربوط به جزای عمومی توسط تیم علمی با سرپرستی دکتر اردبیلی تهیه شده است مباحث را از کتابهای این استاد گرانقدر بخوانید و متن مواد قانون جدید را جایگزین متن مواد قانون فعلی کنید تا حدود زیادی مبانی قانون جدید تبین میشود . و دید شما نسبت به قانون جدید بسیار وسیع تر می گردد .

2-      استاد فقید دکتر نوربها در کتاب زمینه حقوق جزای عمومی ضمن مباحث مبنایی مواد قانون جدید را در انتهای مبحث آورده و با مباحث گفته شده بطور مختصر تطبیق داده که غایت اندیشی این استاد بزگوار را نشان می دهد و در این برهه بسیار راهگشاست .  

3-      مواد قانون جدید در بخش حقوق جزای عمومی بسیار تفصیلی و واضح است و تقسیم بندی بسیار خوبی دارد که می تواند در یادگیری سریع آن بسیار کمک کننده باشد  (تا ماده 166-2 که جایگزین مواد 1الی 62 مکرر می شود )

حقوق جزای اختصاصی

تغییرات قانون مجازات اسلامی فقط تا ماده  498 را در بر می گیرد و در حقوق جزای اختصاصی فقط حدود و قصاص و دیات را در بر می گیرد  بنابراین بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی (از ماده 498 به بعد ) مثل سابق  به قوت خود باقیست با این توضیح می توان گفت :

1-     همه محشاها و کتب در نظم کنونی که و منابع درسی که در مواردی در مورد مواد 498 به بعد را مورد بحث قرارداده اند در این بخش مثل سایق معتبر خواهند بود

2-    در جرایم علیه اموال و مالکیت : جرایم علیه اموال اغلب در بخش تعزیرات و قوانین خاص آمده بنابراین مشکل خاصی در این مورد پیش نمی آید  فقط بحث سرقت حدی تغییر کرده (نه سرقت تعزیری )که تغییرات چندان  هم از قانون قبلی دور نیست یعنی داوطلبان اگر بخش سرقتهای تعزیری   را از کتاب جرایم علیه اموال دکتر میر محمد صادقی بخوانند و سرقت حدی را از متن قانون جدید در جرایم علیه اموال مشکلی نخواهند داشت

3-    در جرایم علیه امنیت : فقط قوانین راجع به محاربه تغییر کرده و مابقی مباحث به قوت خود باقیست  . و می توانید بخشهای راجع به جرایم علیه امنیت  را منهای مبحث محاربه از منابع فعلی با فراغ خاطر مطالعه کنید و بخش  محاربه را از متن قانون جدید بخوانید .

4-    در جرایم علیه اشخاص  : بخش مربوط به قصاص و دیات تغییر یافته است شاید تنها جایی که داوطلبان دچار مشکل شوند همین بخش است در قصاص رویه قانون جدید اینست که قواعد عمومی و اختصاصی از هم جدا کرده  و در نتیجه  احکام  بنظر بسیار واضحتر از قانون فعلی  است و خواندن مواد و تطبیق قواعد عمومی با قواعد اختصاصی مذکور در آن  می تواند تا حدود زیادی داوطلب را آماده کند .

جرایم علیه حیثیت معنوی مثل توهین و افترا و .... تغییری ندارد جز قذف که در قسمت حدود آمده است .  

5-    در حدود : کار بسیار خوبی که در بخش حدود در قانون جدید صورت گرفته اینست که آن را برخلاف قانون فعلی در دو بخش آورده ابتدا قواعد عمومی  ( در واقع حقوق جزای عمومی حاکم بر حدود ) بیان شده که شامل تعریف و موارد حدود و طرق اثبات و شرکت و معاونت و شروع به جرم حدی  و تخفیف و تشدید و سقوط حد و  تعدد و تکرار در حدود  و نحوه اجرای حدود و و غیره است .سپس مصداقی تک تک حدود بحث شده است دو حد ساب النبی  و ارتداد و بدعت گذاری و سحر هم به تعداد حدود اضافه شده است .

کلا" رویه آزمونی در بخش حدود سوالات نص محور است بنظر نمی رسد با توجه به تفصیلی بودن قانون در این بخش کسانی که به دقت متن قانون را می خوانند و درک می کنند مشکلی در مورد آزمونها داشته باشند  .

سعی می کنم مطالبی  در خصوص نو آوریهای قانون مجازات جدید تهیه کنم و از دوستان هم دعوت می کنم در این مورد دست یاری دهند تا حتی شده بخش کوچکی از خلایی که ایجاد میشود را پوشش دهیم  .